Więzienie na Rakowieckiej

Areszt Śledczy Warszawa-Mokotów (zwany też więzieniem na Rakowieckiej lub więzieniem mokotowskim) – znajduje się w Warszawie przy ul. Rakowieckiej 37.

Obiekt przewidziany jest dla maksymalnie 951 tymczasowo aresztowanych mężczyzn, w tym 49 miejsc dla recydywistów uzależnionych od alkoholu (oddział terapeutyczny) oraz 45 dla więźniów niebezpiecznych (oddział o podwyższonych standardach ochronnych). Dozór nad nimi sprawuje 404 funkcjonariuszy, jednostka zatrudnia też 33 pracowników cywilnych.

Areszt Śledczy Warszawa-Mokotów (zwany też więzieniem na Rakowieckiej lub więzieniem mokotowskim) – znajduje się w Warszawie przy ul. Rakowieckiej 37.

Obiekt przewidziany jest dla maksymalnie 951 tymczasowo aresztowanych mężczyzn, w tym 49 miejsc dla recydywistów uzależnionych od alkoholu (oddział terapeutyczny) oraz 45 dla więźniów niebezpiecznych (oddział o podwyższonych standardach ochronnych). Dozór nad nimi sprawuje 404 funkcjonariuszy, jednostka zatrudnia też 33 pracowników cywilnych.

Historia

Więzienie Karne wybudowane przez władze rosyjskie w latach 1902-1904 według projektu m.in. Henryka Juliana Gaya z przeznaczeniem dla 800 więźniów. Na terenie około 6 ha prócz pawilonów z celami i karceru, pomieszczono kilka kaplic – katolicką, prawosławną i dla wyznawców judaizmu, szpital, budynek mieszkalny dla personelu, zaplecze kuchenne, szereg warsztatów. W 1918 zostało rozbudowywane. W 1928 na jego terenie funkcjonowała szkoła, biblioteka, sala gimnastyczna oraz ogrodnictwo. Służyło jako areszt śledczy i miejsce egzekucji.

W czasie II wojny światowej kompleks służył okupantom niemieckim. Pierwszego dnia powstania warszawskiego bojownicy AK podjęli nieudaną próbę zdobycia więzienia. Następnego dnia w odwecie SS rozstrzelało na więziennym dziedzińcu ok. 600 więźniów. W obliczu nieuchronnej śmierci część osadzonych podniosła bunt i przy pomocy mieszkańców Mokotowa kilkuset więźniów zdołało uciec.

Niezniszczone w większości w czasie działań wojennych więzienie podjęło swoją działalność w 1945 po wycofaniu się Niemców z Warszawy. Zamordowano tu, w szczególności w okresie terroru stalinowskiego, wielu więźniów politycznych, których ciała chowano potajemnie m.in. na Służewie i przy murze Cmentarza Komunalnego w tzw. kwaterze „na Łączce”. Naczelnikiem więzienia był wtedy Alojzy Grabicki. Szacunkowa liczba wykonanych wyroków okresu stalinowskiego przewyższa dwa tysiące osiemset. Liczba ofiar zmarłych w więzieniu – co oznacza głównie ich zamęczenie – nie jest do końca poznana. Po upadku stalinizmu zbrodnie badała Komisja Kazimierza Kosztirki, a w 1989 Ministerstwo Sprawiedliwości podjęło pracę nad odtworzeniem pełnej listy straconych. Powołany zespół nie odnalazł jednak dokumentacji dotyczącej miejsc pochówków.

Przez więzienie przewinęła się duża liczba znanych postaci historycznych i współczesnych osób publicznych, przetrzymywanych tu głównie w burzliwych momentach historii Polski przez władze krajowe i okupacyjne.

Znani uwięzieni

Więźniowie 1918–1939

• Julian Brun
• Jean Genet
• Bogdan Jaksa-Ronikier

Aresztowani przez hitlerowców w czasie okupacji 1939–1945

• Janusz Kusociński

Ofiary represji stalinowskich 1945–1956

• Władysław Bartoszewski
• Hieronim Dekutowski
• Adam Doboszyński
• August Emil Fieldorf
• Wacław Kostek-Biernacki
• Kazimierz Moczarski
• Józef Padewski – zamordowany w więzieniu biskup polskiej diecezji misyjnej Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego w Stanach Zjednoczonych Ameryki i Kanadzie (PNKK).
• Witold Pilecki
• Władysław Siła-Nowicki
• Irena Tomalak
• Zygmunt Szendzielarz

Działacze opozycji demokratycznej 1956–1989

• Jacek Kuroń
• Kornel Morawiecki

Zbrodniarze hitlerowscy

• Josef Meisinger
• Jürgen Stroop
• Albert Forster

Przestępcy pospolici

• Jerzy Paramonow

Częściowa lista pomordowanych w latach 1944-1954, głównie wyższych wojskowych uwidoczniona jest na pomniku oraz podana w artykule kwatery na „Łączce”.